جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
426
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
عبارتى در كتاب موريه اين فكر را در سرم انداخت كه بهرحال تخت طاوس تهران را بعدا ساختهاند در مطالبى كه از كتاب او اقتباس كردم در حاشيه مىافزايد : « مىگويند كه آن ( تخت ) به قيمت صد هزار تومان تمام شده است ( در اول اين قرن تقريبا معادل 000 ، 100 ليره بود ) « 1 » كه واضح مىسازد فرض راجع به قيمت آن در تهران شايع بوده كه بسيار هم مقرون به حقيقت است كه آيا اين حرف به تخت جديد بيشتر ارتباط داشته تا به چيز قديمى كه هفتاد سال قبل از آن از سرزمين دوردستى به يغما رفته باشد . ازاينرو در اين حين و حال من شك و ترديد خود را با تهرانيان در ميان نهادم و پس از طى شدن چند هفته با نهايت علاقه ( و بايد اذعان كنم ) خوشوقتى از قول صدر اعظم و وزير خارجهء پيشين اطلاع حاصل شد كه بطورىكه ظن خود اينجانب بود تخت طاوس را اصلا از هندوستان نياوردهاند ، بلكه بوسيلهء محمد حسين خان صدر ( از مجتهدان نامى ) اصفهان براى فتحعلى شاه ساخته شده است و آن هم وقتى اتفاق افتاد كه شاه زن جوانى از اصفهان گرفت كه طاوس خانم نام داشت و معروف است كه شاه بقدرى اين تخت را خوش داشت كه در مراسم عروسى برجستهترين اسباب جلوهء آن جشن بود . بنابراين همينجا و در عينحال تمام داستان درخشان تخت كه مورد تأييد خيلى از مؤلفين و موضوع سخنپردازى بسيارى از نويسندگان بوده يكسره نقش بر آب شده است و بنابر قول همين مقامات تخت طاوس اصلى نادر شاه ( يكى از آن دو تخت تقليدى كه باقى مانده بوده است ) به وضع شكسته و قطعه - قطعه با جواهرات ديگر از راه آزار و شكنجه بوسيلهء آقا محمد خان از شاهرخ نابينا در مشهد با زور بدست آمد و او دستور داد كه از آن قطعات ، تختى به طرز و شكل جديد فراهم سازند كه فعلا در گوشهء اطاق موزهء تهران هست كه من در موقع تعريف آن محل شرحش را بيان كردم . ازاينرو اين كرسى كه فقط عنوان تخت طاوس مغول كبير و هديهء عروسى فتحعلى شاه بر آن مانده است از وضع و مقامى كه در نوشتههاى همهء نويسندگان اين قرن بدون استثنا احراز كرده بود فرو خواهد افتاد .
--> ( 1 ) - ولى استنباط من درحالحاضر اين است كه تقريبا 000 / 200 ليره بوده است .